In België vormt luchtvervuiling nog steeds een hoog risico voor de volksgezondheid. Onder de 2,3 miljoen leden van de Onafhankelijke Ziekenfondsen leeft namelijk slechts 1,5% in een omgeving waar de concentratie fijn stof (PM2.5) voldoet aan de richtlijnen van de Wereldgezondheidsorganisatie. Met andere woorden: voor de overgrote meerderheid van de bevolking is gezonde lucht geen evidentie.
Chronische blootstelling aan luchtvervuiling zoals fijn stof, stikstofdioxide en ozon wordt in verband gebracht met tal van aandoeningen zoals luchtweg- en hart- en vaatziekten, beroertes, kanker, diabetes en neurologische problemen. Dat sluit aan bij wat zorgverleners dagelijks vaststellen in hun praktijk.
Wetenschappelijk onderzoek bevestigt gunstig effect van de LEZ
De Onafhankelijke Ziekenfondsen voerden, samen met onder meer KU Leuven, VITO en de Universiteit Hasselt, een grootschalige studie uit naar de impact van lage-emissiezones in Brussel en Antwerpen. Daarbij werd de evolutie van de luchtkwaliteit vergeleken met die van zeventien Belgische steden zonder LEZ.
De resultaten zijn duidelijk in de steden die al langer met een lage-emissiezone werken:
- In Brussel daalde de gemiddelde jaarlijkse NO₂-concentratie met 37% tussen 2017 en 2022.
- In Antwerpen ging het om een daling van 30% tussen 2016 en 2022.
- De verbetering bleef niet beperkt tot de stadskernen: ook tot vijf kilometer rond de zones werd een positief effect gemeten.
De gemeten effecten in Brussel en Antwerpen tonen aan dat de LEZ een doeltreffend instrument kan zijn om luchtkwaliteit structureel te verbeteren.
Verminderen van sociale gezondheidsongelijkheid
Een belangrijk resultaat uit het onderzoek is dat de grootste gezondheidswinst wordt geboekt in sociaal kwetsbare buurten. In Brussel bleken wijken die eerst sterker blootgesteld waren aan vervuiling sneller vooruitgang te boeken dan meer gegoede buurten. Lage-emissiezones kunnen dus ook bijdragen aan het verkleinen van sociale gezondheidsverschillen.
In steden met een LEZ daalde bovendien over een periode van vier tot vijf jaar het gebruik van diabetesmedicatie. Dat wijst erop dat verbeterde luchtkwaliteit zich ook kan vertalen in meetbare gezondheidsvoordelen.
Juridisch en internationaal erkend belang
Het belang van een gezonde leefomgeving wordt niet alleen wetenschappelijk, maar ook juridisch benadrukt. Zowel het Grondwettelijk Hof als de Raad van State verwezen in hun arresten en adviezen over lage-emissiezones expliciet naar het recht op gezondheid en op een gezonde leefomgeving. Overheden kunnen deze principes niet zomaar naast zich neerleggen.
Ook internationaal groeit de erkenning. Eind 2025 keurden de Verenigde Naties een politieke verklaring over chronische aandoeningen goed, waarin luchtvervuiling wordt genoemd als één van de vijf belangrijkste risicofactoren — naast roken, alcoholgebruik, ongezonde voeding en te weinig beweging.
Investeren in luchtkwaliteit voor meer leefbare steden
De lage-emissiezone is geen maatregel “tegen” mensen, maar een instrument vóór gezondheid. Ze biedt steden de kans om de luchtkwaliteit te verbeteren, kwetsbare groepen beter te beschermen en tegelijk de Europese luchtkwaliteitsnormen tegen 2030 te halen.
Wil je weten hoe het gesteld is met de luchtkwaliteit in je eigen gemeente, dan kan je terecht op het interactieve dashboard van de Onafhankelijke Ziekenfondsen. Transparante data maken het mogelijk om het debat te voeren op basis van feiten, met als gedeeld doel gezonde steden voor een gezonde bevolking.
