Community Health Workers: een lokale contactpersoon in de wijken
CHW’s zijn gezondheidsbegeleiders die als missie hebben de toegang tot gezondheidszorg te verbeteren voor mensen die in kwetsbare sociale omstandigheden leven. Ze werden ingezet als reactie op ongelijkheden in de toegang tot gezondheidsdiensten, die vooral tijdens de COVID-19-crisis aan het licht kwamen. Zij moeten mensen rechtstreeks bereiken die vaak niet in staat zijn om in contact te komen met het traditionele gezondheidszorgsysteem of om de drempels ervan te overkomen.
In de praktijk werken de CHW's in de betrokken buurten, buiten de traditionele gezondheidsstructuren om, om de lokale bevolking in haar eigen omgeving te ontmoeten: op straat, op openbare plaatsen, bij hen thuis of binnen lokale organisaties. Deze lokale aanwezigheid helpt om vertrouwen te scheppen, belemmeringen bij de toegang tot zorg te identificeren en door te verwijzen naar de juiste zorgverleners in functie van de individuele behoefte. Denk bijvoorbeeld aan een huisarts, tandarts, medisch huis of ziekenfonds.
Hun werk is gebaseerd op een combinatie van complementaire rollen:
- contacten leggen met individuen, gemeenschappen en gezondheidsprofessionals
- cultureel aangepaste gezondheidsinformatie verstrekken
- hulp bieden bij navigatie in het gezondheidszorgsysteem
- sociale bijstand bieden
- de gezondheidswijsheid versterken
- de structurele drempels voor toegang tot gezondheidszorg identificeren
Daarnaast zijn er collectieve activiteiten in het kader van autonomie, zoals voedingsworkshops, preventiesessies, training in digitale tools om de digitale kloof te verkleinen en informatiesessies over sociale rechten en de werking van het gezondheidszorgsysteem.
Het programma, dat wordt gefinancierd door het RIZIV, is onlangs met een jaar verlengd (tot eind 2026). Het steunt op een intermutualistische dynamiek.
Gezondheidsadviseurs: proactieve informatie en gerichte preventie
Gezondheidsadviseurs zijn spelers in de gezondheidszorg die als missie hebben de toegang tot zorg en preventie te verbeteren voor mensen die vaak niet bereikt worden door traditionele informatie- en bewustmakingskanalen. In Brussel heeft dit intermutualistische programma, gefinancierd door Vivalis, de volgende doelen:
- De kennis over gezondheid vergroten zodat mensen weloverwogen beslissingen kunnen nemen over hun eigen gezondheid en die van hun familie of naasten. Er wordt bijzondere aandacht besteed aan preventie, waaronder kankerscreening, vaccinatie en diabetespreventie
- De sociale en gezondheidsbehoeften van doelgroepen in kaart brengen en hen doorverwijzen naar of informeren over de meest geschikte diensten en organisaties
- Een beter begrip bevorderen van sociale rechten en de beschikbare gezondheids- en ondersteuningsdiensten
- Structurele belemmeringen voor toegang tot zorg identificeren, aanbevelingen formuleren voor regionale belanghebbenden en belangrijke spelers in de gezondheids- en sociale zorgsector, en gecoördineerde antwoorden ontwikkelen met spelers op het terrein in Brussel.
In de praktijk nemen de Gezondheidsadviseurs proactief contact op met de doelgroepen, vooral telefonisch, en organiseren ze gezondheidsworkshops. Het doel van deze initiatieven is om een dialoog op gang te brengen, te luisteren, vragen te beantwoorden en belemmeringen voor toegang tot gezondheidszorg en preventie weg te nemen.
Het project mobiliseert professionals die zijn opgeleid in de specifieke technische kenmerken van het Belgische socialezekerheidsstelsel, in preventiekwesties en in essentiële interpersoonlijke vaardigheden zoals actief luisteren en empathie. Deze aanpak is een hefboom om ongelijkheden in gezondheid te verminderen.
Naast de sensibilisering rond preventiekwesties voeren de Gezondheidsadviseurs gerichte acties uit om de toegang tot informatie, zorg en rechten te verbeteren. Ze begeleiden met name geïsoleerde ouderen en maken eenoudergezinnen bewust van preventie, gezondheidsprogramma’s en sociale rechten waar ze recht op hebben. Ze verwijzen mensen ook op een gepersonaliseerde manier door naar de meest geschikte diensten en structuren.
Vanuit institutioneel oogpunt is het project van de Gezondheidsadviseurs een intermutualistisch programma dat wordt uitgevoerd in samenwerking met de Socialistische Mutualiteiten, Christelijke Mutualiteiten, Liberale Mutualiteiten, Neutrale Ziekenfondsen en Onafhankelijke Ziekenfondsen. In Brussel staan de Onafhankelijke Ziekenfondsen in voor de coördinatie van de actie in het kader van partnerschappen met publieke actoren zoals Vivalis en de Brusselse gezondheidsadministratie.
De financiering van het programma steunt op subsidies - met name via de Gemeenschappelijke Gemeenschapscommissie (Vivalis) - maar deze zijn optioneel en afhankelijk van regionale politieke beslissingen. Hierdoor is het begrotingskader momenteel enigszins onzeker totdat er een Brusselse regering is gevormd.
In Brussel telt het programma ongeveer 12 Gezondheidsadviseurs die dagelijks rechtstreeks in contact staan met de doelgroepen. Dergelijke proactieve benadering stelt ons in staat om verder te gaan dan traditionele sensibiliseringsstrategieën en om mensen te bereiken die uit de boot vallen bij traditionele campagnes.
Het programma biedt ook de mogelijkheid om te focussen op bepaalde groepen, op basis van sociale, sociaaleconomische, gezondheids- of territoriale criteria, waarvan is vastgesteld dat ze verder van het gezondheidszorgsysteem afstaan of een hoger risico lopen.
Twee complementaire systemen voor zorgverleners
CHW’s en Gezondheidsadviseurs handelen anders, maar streven hetzelfde doel na: de drempels voor de toegang tot de zorg verlagen. Dankzij hun aanwezigheid op het terrein:
- is er een betere doorverwijzing
- is preventie inclusiever
- worden behoeften nauwkeuriger geïdentificeerd
- is er een sterkere band tussen bewoners, sociale diensten en zorgverleners
Voor zorgverleners zijn deze systemen een strategische schakel in het patiëntentraject, zeker voor kwetsbare groepen, en verbeteren ze de toegang, continuïteit en coördinatie van de zorg.
