Een hogere vaccinatiegraad in België? Het kan!

De Onafhankelijke Ziekenfondsen, Helan in Vlaanderen, publiceren een analyse van het beleid voor vaccinatie in alle levensfasen in België (life course immunisation), met een focus op de vaccinatie van volwassenen. Vaccinatie berust op een solide wetenschappelijke basis en is een essentiële factor voor de volksgezondheid. Toch wordt dit potentieel nog steeds onvoldoende benut. Het aantal ziekenhuisopnames verminderen, de druk op het zorgsysteem verlichten, autonomie en levenskwaliteit behouden: de voordelen spreken voor zich, maar zijn ongelijk verdeeld over de burgers. De Onafhankelijke Ziekenfondsen, die 2,4 miljoen leden vertegenwoordigen, wijzen op aanhoudende structurele problemen en pleiten voor een betere coördinatie om een billijke bescherming te garanderen.

Een efficiënte investering, onvoldoende bescherming

Vaccinatie is een efficiënte investering: elke geïnvesteerde euro levert gemiddeld 19 euro winst op. De kost over de volledige levensloop wordt geschat op 600 à 3.500 euro per persoon en blijft dus relatief beperkt.

Toch blijft de vaccinatiegraad onder volwassenen in België veel te laag. In Vlaanderen is 58,5% van de 65-plussers gevaccineerd tegen de griep, tegenover 43,3% in Brussel en 44,7% in Wallonië. Deze cijfers liggen ver onder de WHO-doelstelling van 75%. Ook de vaccinatiegraad voor pneumokokken blijft laag: in 2023-2024 was slechts 14% gevaccineerd in de bevolkingsgroep die risico loopt (65-plussers en 45-plussers met een chronische ziekte). We zien deze verschillen bij de meeste vaccins bij volwassenen, wat een gelijkmatige bescherming van de bevolking in het gedrang brengt.

Duidelijk geïdentificeerde structurele uitdagingen

Hoewel de vaccinatiegraad bij kinderen en jongeren over het algemeen de gestelde doelstellingen bereikt, blijft die bij volwassenen structureel ontoereikend.

De Onafhankelijke Ziekenfondsen identificeren vier factoren die vandaag de doeltreffendheid van het systeem beperken:

Informatie en begeleiding: misinformatie, een soms beperkte kennis van bepaalde ziekten, uiteenlopende opvattingen over de voordelen en risico's, en wantrouwen jegens de instanties kunnen leiden tot aarzeling om zich te laten vaccineren (volgens een enquête van Neos weet één op de twee 60-plussers niet wanneer vaccinaties aanbevolen zijn). Bovendien tonen onderzoeken aan dat de vaccinatiegraad stijgt met het inkomsten- en opleidingsniveau, waardoor dit ook een kwestie van sociale rechtvaardigheid is.
Complexe verdeling van bevoegdheden tussen de deelstaten en het federale niveau, zonder een voldoende bindend coördinatiekader.
Onvoldoende opvolging van de vaccinatiegraad: er bestaan meerdere regionale registratiesystemen, die zich in verschillende ontwikkelingsstadia bevinden. Dit bemoeilijkt een voortdurende en op nationaal niveau vergelijkbare monitoring.
Onvolledige toegang tot gegevens voor de ziekenfondsen: de ziekenfondsen staan in rechtstreeks contact met hun leden en zouden de vaccinatiegraad aanzienlijk kunnen verbeteren via gerichte sensibilisering. Een meer volledige toegang tot informatie over de vaccinatiestatus van hun leden zou hen bijkomende mogelijkheden bieden om gerichte acties te ontwikkelen, mensen op het juiste moment te bereiken en hun preventieve ondersteuning verder te versterken. Betere toegang tot deze gegevens zou hun inspanningen voor de leden ondersteunen en tegelijk de volksgezondheid ten goede komen.

5 aanbevelingen voor een hogere vaccinatiegraad

De Onafhankelijke Ziekenfondsen pleiten voor het volgende:

Nationale vaccinatiedoelstellingen en een gemeenschappelijke vaccinatiekalender vastleggen, om samenhang en gelijkheid tussen de burgers te waarborgen.
De verantwoordelijkheden verduidelijken en de samenwerking versterken, via een uitvoerend samenwerkingsakkoord tussen de bestuursniveaus, zonder de institutionele structuur te wijzigen.
De sensibilisering rond vaccinatie versterken door de boodschappen aan te passen aan de doelgroepen en misinformatie actief te bestrijden. Hier kunnen de ziekenfondsen als lokale actoren een actieve rol spelen voor gerichte en betrouwbare communicatie.
Vaccinatie duurzaam integreren in eerstelijnszorg met een complementaire inzet van huisartsen, apothekers en verpleegkundigen.
Zorgen voor een volledige en kwalitatief hoogwaardige vaccinatieregistratie, door relevante gegevens dynamisch uit te wisselen, waardoor de ziekenfondsen toegang krijgen tot de gegevens die nodig zijn om hun preventieve rol ten volle te vervullen.

De uitdaging ligt erin een gelijke bescherming en gelijke toegang tot vaccinatie te waarborgen voor alle burgers. De ziekenfondsen kunnen hieraan bijdragen, zolang ze over de nodige gegevens beschikken. Deze maatregel kost niet veel en heeft een sterke impact op de volksgezondheid en zijn budget
Xavier Brenez, directeur-generaal van de Onafhankelijke Ziekenfondsen.