Op 19 mei 2026 heeft de minister van Sociale Zaken en Volksgezondheid, Frank Vandenbroucke, een intentieverklaring voorgesteld over een grondige hervorming van de rol en de financiering van de Belgische ziekenfondsen.
Het ‘pact voor de toekomst van de ziekenfondsen’ kadert in het federale regeerakkoord. Het kreeg formeel vorm in de intentieverklaring die zeven hervormingswerven telt. Momenteel is het pact nog een politieke roadmap, geen aangenomen wet. De huidige reglementering blijft dus volledig van toepassing.
Het overleg met ziekenfondsen, sectorale actoren en deelstaten is van start gegaan en duurt tot ongeveer eind september. De Onafhankelijke Ziekenfondsen dragen actief hun steentje bij, op een constructieve manier en met oog voor de realiteit op het terrein.
Het is dus nog te vroeg om conclusies te trekken over de modaliteiten voor de uitvoering. We kunnen wel al zien welke richting deze hervorming uitgaat en ons een idee vormen van de concrete gevolgen voor de zorgverleners.
De hervorming is opgebouwd rond zeven grote werven. Ze hebben elk een andere impact voor de zorgverleners. Dit houdt elke werf in:
Deze werf wil de financiering van de ziekenfondsen vereenvoudigen door meer rekening te houden met de werkelijke werklast, het aantal verzekerden en het ledenprofiel. Ze wil eveneens meer schaalvoordelen, meer transparantie en aanvullende financieringen en de financieringsmechanismen in lijn brengen met de ontwikkelingen in de sector, zoals de digitalisering.
Er zijn geen directe gevolgen voor zorgverleners: een ziekenfonds dat beter gefinancierd wordt op basis van de werkelijke werklast zal beter in staat zijn de dossiers en administratieve uitwisselingen te verwerken.
Een variabel deel van de financiering van de ziekenfondsen zou afhankelijk zijn van meetbare doelstellingen inzake volksgezondheid: preventie, screening, geestelijke gezondheid, doelmatige zorg en werkhervatting. Dit resultaatgerichte aspect impliceert dat de ziekenfondsen meer gaan inzetten op de doorverwijzing en begeleiding van verzekerden. En op die manier ontluiken er nieuwe mogelijkheden tot samenwerking met zorgverleners.
Het pact voorziet een evolutie naar een meer geïntegreerde organisatie van het ziekenfondslandschap. Het doel is om per landsbond één structuur per regio of gemeenschap te hebben. Deze hervorming wil de processen harmoniseren, de operationele capaciteit versterken en de kosten door versnippering verminderen.
De Onafhankelijke Ziekenfondsen werken al volgens dit model, met drie ziekenfondsen: Partenamut in Wallonië en Brussel, Helan in Vlaanderen en Freie Krankenkasse in de Duitstalige Gemeenschap. Voor zorgverleners betekent dit dat ze op termijn met minder verschillende contactpersonen bij de ziekenfondsen te maken zullen hebben.
Deze werf zal de grootste impact hebben op het dagelijks werk van zorgverleners. Het pact beoogt een snellere digitale transformatie van de ziekenfondsen, meer datadeling tussen de gezondheidsactoren en een algemene invoering van elektronische diensten. Het doel is om de administratieve uitwisselingen vlotter te laten verlopen, de verwerkingstijden te verkorten en de toegang tot informatie te verbeteren. Elektronische uitwisselingen hebben al talrijke procedures vereenvoudigd, zowel voor zorgverleners als voor patiënten. Deze ontwikkeling zal zich in de toekomst nog verder versnellen.
Meerdere maatregelen streven naar meer transparantie en onafhankelijkheid in de governance van ziekenfondsen. Denk daarbij aan een strikter kader voor de financiële participaties en belangenconflicten. Deze werf helpt de institutionele positie van de ziekenfondsen binnen het gezondheidszorgstelsel te verduidelijken.
De regering wil de aanvullende voordelen toespitsen op tegemoetkomingen die rechtstreeks verband houden met gezondheid en die steunen op wetenschappelijke gegevens. Terugbetalingen of diensten die te ver liggen van de prioriteiten voor de volksgezondheid, zouden herzien kunnen worden.
Deze herdefiniëring van de reikwijdte van de aanvullende verzekering kan onrechtstreeks gevolgen hebben voor de behandelingen waarvoor patiënten nu een terugbetaling aanvragen bij hun ziekenfonds.
Het pact voorziet in een betere toegankelijkheid tot facultatieve verzekeringen, met name door overschotten te herbeleggen ten gunste van de leden. Ziekenfondsen moeten nog steeds de nodige reserves aanleggen om hun leden te verzekeren volgens de Europese solvabiliteitsregels en moeten blijven investeren in het verbeteren van de verzekeringsdekking of de dienstverlening aan hun leden. Voor zorgverleners is de impact indirect maar wel reëel: een betere dekking voor patiënten maakt het makkelijker om toegang te krijgen tot zorg.
Het pact heeft ook tot doel de begeleiding van mensen in langdurige arbeidsongeschiktheid te versterken, zodat ze weer aan het werk kunnen, voor wie dat lukt. De ziekenfondsen krijgen op dit vlak meer verantwoordelijkheid, wat hun actieve rol in het re-integratietraject zal versterken, in samenwerking met de medische teams.
De Onafhankelijke Ziekenfondsen sluiten hier volledig bij aan. Ze voeren de opeenvolgende hervormingsrondes op dit gebied al door en blijven hun rol spelen: meer contact met de verzekerden, meer bewustmaking en persoonlijke begeleiding. Ze zullen er echter op letten dat de middelen van een systeem dat onder druk staat zo efficiënt mogelijk worden ingezet om het beoogde doel te bereiken.
Voor de Onafhankelijke Ziekenfondsen sluiten sommige richtingen van het pact aan bij evoluties die al enkele jaren bezig zijn: digitalisering van diensten, administratieve vereenvoudiging, verbetering van efficiëntie, ontwikkeling van preventie, begeleiding bij de terugkeer naar het werk en uitbreiding van gezondheidsdiensten.
Elektronische gegevensuitwisseling tussen de verschillende actoren in de gezondheidszorg heeft al veel administratieve stappen vereenvoudigd, zowel voor patiënten als voor zorgverleners. Deze transformatie zal zich de komende jaren verderzetten.
De Onafhankelijke Ziekenfondsen zijn ervan overtuigd dat deze hervormingen enkel duurzame resultaten opleveren als ze worden uitgewerkt in overleg met de professionals op het terrein. De geplande hervormingen zullen een impact hebben op de organisatie van de zorg, de gegevensuitwisseling, de administratieve processen en het traject van de patiënt. Ondertussen lopen de besprekingen verder tussen de overheid, de ziekenfondsen en de betrokken actoren, met als streefdatum het najaar van 2026.
De Onafhankelijke Ziekenfondsen willen een open dialoog blijven voeren met zorgverleners om samen concrete, realistische en doeltreffende oplossingen te ontwikkelen in het belang van de patiënten, met behoud van de solidariteit en toegankelijkheid die het Belgische ziekenfondsmodel sterk maken.
