Vanaf 1 maart 2026 verandert Vlaanderen de manier waarop de zorgnood van ouderen wordt geëvalueerd. Hierdoor zullen niet alle zorgbehoevende ouderen van deze regeling gebruik kunnen maken. Dit is onaanvaardbaar.
Vanaf 1 maart 2026 vervangt de BelRAI-screener de huidige medisch-sociale schaal voor de toekenning van het Zorgbudget voor Ouderen met een Zorgnood (ZBO).
Het ZBO binnen de Vlaamse Sociale Bescherming (VSB) is er voor 66- plussers met een beperkt inkomen en een verminderde zelfredzaamheid. Het gaat over een maandelijkse tegemoetkoming (maximaal 725 euro) voor ouderen die veel zorg nodig hebben en financieel kwetsbaar zijn.
Het bedrag van dit zorgbudget wordt bepaald door de zorgbehoefte en het inkomen van de aanvrager en verschilt dus van persoon tot persoon. Het ZBO is een vrij besteedbaar budget, zodat mensen zelf kunnen beslissen welke zorg of ondersteuning ze hiermee willen financieren. In 2025 maakten 76.375 ouderen gebruik van dit ZBO.
De overschakeling naar de BelRAI-screener is een logische stap richting het vereenvoudigen van de tegemoetkomingen. Maar nu lijkt het erop dat de Vlaamse overheid niet alle zorgbehoevende ouderen op dezelfde manier zal behandelen en er een fundamentele ongelijkheid zal ontstaan.
Met de invoering van de BelRAI-screener zouden ouderen die vandaag al een ZBO ontvangen zich niet langer opnieuw kunnen laten inschalen wanneer hun zorgbehoefte toeneemt. Net daar wringt het schoentje. Vandaag kan iemand wiens zorgafhankelijkheid toeneemt een herziening aanvragen. Dat kan leiden tot een hoger budget, aangepast aan de reële zorgnood. Die mogelijkheid dreigt nu te verdwijnen voor bestaande dossiers.
De vraag is: wordt het gelijkheidsbeginsel hier wel gerespecteerd? Een budgettaire beperking kan nooit op zichzelf volstaan om een onderscheid te maken tussen ouderen met een vergelijkbare zorgnood. Wie meer zorg nodig heeft, zou daarop moeten kunnen rekenen, ongeacht het moment waarop het dossier werd geopend.
Het probleem schuilt niet in het gebruik van de BelRAI-screener, maar wel in het lanceren van een nieuwe regeling waarbij niet elke oudere zijn rechten kan doen gelden.
Het grootste risico treft de thuiswonende ouderen. In 2025 waren er 51.967 thuiswonende ouderen met een ZBO, of 68%. Hun zorgnood kan snel en onvoorspelbaar toenemen, door een val, een acute aandoening of een progressieve ziekte. Net in een beleid dat inzet op langer thuis wonen, is flexibiliteit cruciaal. Als het zorgbudget niet meegroeit met de zorgbehoefte, ontstaat een kloof tussen realiteit en beschikbare ondersteuning.
De Zorgkas van de Onafhankelijke Ziekenfondsen roept de Vlaamse overheid dan ook op om de nieuwe regeling vanaf 1 maart niet enkel te laten gelden voor nieuwe dossiers ZBO, maar ook voor de ouderen die al een ZBO ontvangen en met een toenemende zorgbehoefte geconfronteerd worden. Ouder worden verloopt zelden linear. Zelfredzaamheid kan plots, schoksgewijs of zelfs onvoorspelbaar afnemen.
Een toekomstgericht en rechtvaardig zorgbeleid erkent deze variabiliteit en maakt herziening mogelijk wanneer de situatie verandert. We moeten vermijden dat de Vlaamse Sociale Bescherming ondermijnd wordt als betrouwbaar vangnet voor wie zorgbehoevend wordt, zeker nu er in de ouderenzorg veel bespaard wordt.
Tom Coolen, Algemeen Directeur Helan
