PFAS vormen een groeiend gezondheidsprobleem
PFAS zijn chemische stoffen die nauwelijks afbreken. Ze stapelen zich op in het milieu en in het menselijk lichaam. De gezondheidsrisico’s worden steeds duidelijker.
Volgens een recent Europees rapport lopen de jaarlijkse gezondheidskosten van PFAS-vervuiling in de Europese Unie op tot bijna 40 miljard euro per jaar. De Europese Commissie gaat ervan uit dat dit cijfer zelfs nog onderschat is.
Ook endocrinologen slaan opnieuw alarm. De Europese beroepsverenigingen van endocrinologen riepen in 2025 op om PFAS-vervuiling zo snel mogelijk stop te zetten vanwege de schadelijke impact op de volksgezondheid.
Voor België is de situatie bijzonder ernstig:
- meer dan 6.700 met PFAS vervuilde sites
- 17% van de Belgische jongeren heeft te hoge concentraties PFAS in het bloed
- De maatschappelijke kost van PFAS-vervuiling kan oplopen tot 6,2 miljard euro per jaar
In die context is het moeilijk te begrijpen waarom een probleem dat jaarlijks miljarden euro’s kost nog steeds niet prioritair wordt aangepakt.
Europa bereidt strengere PFAS-regels voor
In februari 2023 publiceerde het Europees Agentschap voor Chemische Stoffen (ECHA) een voorstel voor een brede PFAS-restrictie. Het initiatief kwam van Denemarken, Duitsland, Nederland, Noorwegen en Zweden.
Twee wetenschappelijke comités van het ECHA onderzochten het dossier uitgebreid. Hun conclusie was duidelijk: het beperken van de productie, het gebruik en het op de markt brengen van PFAS is de meest efficiënte manier om de risico’s terug te dringen.
De Europese Commissie moet deze aanbevelingen nu vertalen in wetgeving. Dat debat wordt bijzonder gevoelig, want PFAS worden vandaag nog gebruikt in duizenden toepassingen: van medische hulpmiddelen tot auto-onderdelen, bouwmaterialen en kookgerei.
In het federale regeerakkoord engageerde België zich alvast om een Europees uitfaseringsplan voor PFAS te steunen. Die ambitie moet nu concreet worden ingevuld.
Welke toepassingen van PFAS blijven nog verdedigbaar?
De kernvraag wordt steeds nadrukkelijker: in welke gevallen zijn PFAS echt nog noodzakelijk?
In de toekomst zou het gebruik van PFAS beperkt moeten blijven tot strikt essentiële toepassingen, en enkel wanneer er geen veilig alternatief bestaat.
Voor sommige medische toepassingen kan een tijdelijke uitzondering vandaag nog verdedigbaar zijn. Maar geldt dat ook voor PFAS in auto-onderdelen of bouwmaterialen?
Eventuele uitzonderingen mogen in elk geval geen vrijgeleide worden. Ze moeten strikt beperkt blijven in tijd en voortdurend geëvalueerd worden.
België mag niet wachten op Europa
Dat Europese besluitvorming tijd vraagt, betekent niet dat België intussen passief moet blijven.
PFAS worden nog steeds op grote schaal gebruikt in de Belgische industrie, ongeveer 8.330 ton volgens een rapport uit 2023. Andere landen tonen intussen dat sneller optreden wel degelijk mogelijk is. Frankrijk en Denemarken verboden PFAS al in bepaalde consumentenproducten en pesticiden.
Ook federaal beweegt er iets. Minister Crucke werkte een actieplan uit dat eind 2025 aan bod kwam in de Ministerraad. Daarnaast werd een nieuwe impactstudie besteld.
Het federale regeerakkoord voorziet bovendien in een PFAS-fonds “ter compensatie van de schade en de slachtoffers van PFAS-vervuiling”. Dat fonds moet deze legislatuur eindelijk operationeel worden.
Ook de deelstaten nemen initiatieven:
- Vlaanderen wil tegen 2030 de gezondheidsrisico’s van zeer schadelijke stoffen zoals PFAS terugbrengen tot een “aanvaardbaar” niveau
- Wallonië wil pesticiden met PFAS verbieden
Het momentum is er, nu nog politieke daadkracht
De dynamiek is vandaag duidelijk aanwezig op Europees, federaal en regionaal niveau. De cijfers liegen niet. De gezondheidsrisico’s zijn bekend en burgers verwachten terecht dat overheden ingrijpen.
Wat vandaag nog ontbreekt, is een coherente aanpak over alle beleidsniveaus heen. De versnippering van bevoegdheden dreigt opnieuw de slagkracht van het beleid te ondermijnen.
Daarom is een interfederaal actieplan rond PFAS noodzakelijk.
De discussie gaat niet langer over de vraag óf we moeten handelen, maar hoe snel we bereid zijn dat te doen. Elke verloren maand betekent bijkomende vervuiling, bijkomende gezondheidsrisico’s en oplopende maatschappelijke kosten.
Voor Xavier Brenez, directeur-generaal van de Onafhankelijke Ziekenfondsen, moet België evolueren van een reactieve naar een anticiperende aanpak. Gezien de omvang van de PFAS-verontreiniging volstaan halve maatregelen niet meer. Een coherente, gecoördineerde en ambitieuze strategie is broodnodig om de volksgezondheid en het milieu duurzaam te beschermen.
