Antibioticagebruik daalt | Antibiotiques : consommation en baisse
Naar aanleiding van de Europese Antibioticadag en de Wereldwijde Bewustmakingsweek rond antimicrobiële resistentie pleiten de Onafhankelijke Ziekenfondsen voor meer ondersteuning van zorgverleners. Het doel? Antibiotica doelmatiger voorschrijven en de keuze van het antibioticum beter afstemmen op de geldende richtlijnen.
Het antibioticagebruik blijft dalen
- Tussen juli 2025 en juni 2026 kreeg 28,6% van de leden van de Onafhankelijke Ziekenfondsen minstens één antibioticum afgeleverd in een openbare apotheek. Dat is een relatieve daling van 5% tegenover de voorgaande periode van twaalf maanden. Tegenover 2018-2019, het laatste jaar vóór de coronapandemie, bedraagt de daling zelfs 13%.
- Ook het totale volume afgeleverde antibiotica neemt af. Het daalde met 0,8 miljoen standaarddagdosissen (DDD), ofwel een afname van 5,8% tegenover de voorgaande periode van twaalf maanden.
De cijfers tonen een positieve evolutie, maar er zijn nog heel wat inspanningen nodig. De Europese Unie wil het totale antibioticagebruik bij mensen tegen 2030 namelijk met 20% verminderen ten opzichte van 2019. Die doelstelling is voorlopig nog niet bereikt.
Het juiste antibioticum op het juiste moment
Minder antibiotica gebruiken is belangrijk, maar ook de kwaliteit van de voorschriften speelt een cruciale rol. De keuze van het antibioticum moet immers zo goed mogelijk aansluiten bij de geldende richtlijnen:
Dat het antibioticagebruik daalt, is positief. Maar het is minstens even belangrijk dat we antibiotica correct voorschrijven. De cijfers tonen dat er nog ruimte is om de keuze van antibiotica beter af te stemmen op de geldende richtlijnen.
Evelyn Macken, experte geneesmiddelen bij de Onafhankelijke Ziekenfondsen
Sommige indicatoren blijven achter op de doelstellingen
- Amoxicilline zonder clavulaanzuur: deze variant zou vaker de voorkeur moeten krijgen wanneer ze geschikt is. Momenteel bedraagt de verhouding tussen amoxicilline zonder clavulaanzuur en amoxicilline met clavulaanzuur 54/46. De streefverhouding is 80/20. Sinds 2023 is er wel een lichte verbetering zichtbaar.
- Antibiotica uit de tweede lijn: deze worden nog te vaak gebruikt en vertegenwoordigen 41% van het antibioticagebruik, terwijl de streefwaarde maximaal 20% bedraagt. Ze zijn doorgaans bedoeld voor situaties waarin een behandeling uit de eerste lijn niet geschikt is.
Andere doelstellingen worden wel behaald
- Antibiotica uit de WHO-categorie 'Access': deze antibiotica zijn doeltreffend tegen veelvoorkomende infecties en hebben een laag risico op resistentie. Ze vertegenwoordigen 72% van het totale antibioticagebruik. Daarmee wordt de streefwaarde van 65% ruimschoots overschreden.
- Chinolonen: voor deze groep antibiotica wordt de doelstelling behaald bij terugbetaalde afleveringen. Met een aandeel van 2% blijft het gebruik onder de vooropgestelde doelstelling van maximaal 5%. In België gelden sinds 2018 beperkingen op de terugbetaling van deze antibiotica.
De inspanningen voortzetten
België heeft al verschillende maatregelen genomen om het antibioticagebruik te verbeteren en antimicrobiële resistentie tegen te gaan.
Sinds 2021 loopt het nationale actieplan 'One Health', dat rekening houdt met de samenhang tussen menselijke gezondheid, diergezondheid en het milieu. Daarnaast zijn kwaliteitsindicatoren voor doelmatig voorschrijven en individuele feedback over het voorschrijven van antibiotica ingevoerd om artsen te ondersteunen.
Vanaf 2027 zullen de aflevering en tarifering van antibiotica beter worden afgestemd op de behandelingsduur. Zo kunnen de afgeleverde hoeveelheden beter aansluiten bij de werkelijke behoeften van de patiënt.
Om verdere vooruitgang te boeken, formuleren de Onafhankelijke Ziekenfondsen drie aanbevelingen:
- Huisartsen beter ondersteunen. Beslissingsondersteunende tools kunnen artsen helpen om de juiste keuze te maken. Daarnaast is het belangrijk om andere factoren die het voorschrijfgedrag beïnvloeden aan te pakken, onder meer via opleidingen in communicatietechnieken en gedeelde besluitvorming met patiënten.
- De rol van apothekers versterken. Apothekers kunnen patiënten informeren over het juiste gebruik van antibiotica en over de risico's van het opnieuw gebruiken van restanten uit een eerdere behandeling.
- Het grote publiek blijven sensibiliseren. Blijvende aandacht is nodig voor preventie, vaccinatie wanneer die aangewezen is en de risico's van onoordeelkundig antibioticagebruik
