Terugblik op onze studies
De studiedienst van de Onafhankelijke Ziekenfondsen analyseert het hele jaar door de gegevens van de 2,3 miljoen leden. Deze expertise geeft ons een beter inzicht in de reële zorgnoden en maakt dat we onderbouwde aanbevelingen kunnen formuleren voor beleidsmakers.
Na de publicatie van de studie delen we deze waardevolle inzichten met de voornaamste doelgroepen (zorgverstrekkers, beleidsmakers en het grote publiek) via diverse kanalen: persberichten, social media, de podcasts ‘Gezond gezegd’, de nieuwsbrief ‘Health Forum’ en interne kanalen. Terugblik op enkele markante studies:
Zoom op de hoogste zorguitgaven
In 2022 besteedde België 8,4% van zijn BBP aan gezondheidszorg. Dat ligt boven het OESOgemiddelde
(7%), in lijn met Nederland (8,6%) en onder Frankrijk (10,3%). Tegen 2050 stijgt dat aandeel naar
verwachting tot 10,4%. Om de zorg toegankelijk en kwaliteitsvol te houden, is het belangrijk om de ver deling van de uitgaven te begrijpen. Zo kunnen we het zorgaanbod gerichter organiseren en mensen beter ondersteunen, op maat van hun situatie. De studie focuste op de Belgen met de hoogste gezondheidsuitgaven. Vaststelling: tussen 2014 en 2023 is de 10% van de leden met de hoogste uitgaven verantwoor delijk voor ongeveer 70% van de door de ziekteverzekering terugbetaalde uitgaven in 2023. En de top 1% leden met de hoogste gezondheidsuitgaven neemt daarvan 30,8% voor zijn rekening.
Zoom op psychofarmaca in rusthuizen
Het medicatiegebruik in rusthuizen verdient bijzondere aandacht. In samenwerking met onderzoekers
van de KU Leuven, bestudeerden we het gebruik van antipsycho tica en antidepressiva tussen 2017 en
2024 bij de leden die in een rusthuis wonen. In 2024 kreeg 53,5% van de bewoners minstens één keer antidepressiva voor geschreven, waarvan de meesten deze medicatie chronisch gebruikten. Voor antipsychotica gaat het om 32,8% van de bewoners, van wie ongeveer 2 op de 3 de medicatie langdurig gebruikt. De verhuis naar een rusthuis blijkt bovendien een sleutelmoment in het leven van ouderen op het vlak van psychofarmacagebruik. Het structureel hoge gebruik valt op, aangezien uit de literatuur blijkt dat de aan doeningen waarvoor deze medicatie hoofdzakelijk bedoeld is (angst, depressie, psychoses) niet zo vaak voorkomen bij ouderen.
Zoom op de instroom arbeidsongeschiktheid
Psychosociale stoornissen en musculoskeletale aandoeningen blijven in België de belangrijkste redenen voor langdurige afwezigheid op het werk. Wat opvalt in de studie op basis van gegevens tussen 2018 en 2024: het aantal burn-outs is in zes jaar tijd bijna verdubbeld (+94%). Een andere alarmerende vaststelling is dat zelfstandigen steeds vaker arbeidsongeschikt worden; hun aandeel steeg met 49%. De studie toont aan dat bepaalde aandoeningen, zoals psychosociale stoornissen en kankers, een grotere kans hebben om te leiden tot langdurige arbeidsongeschiktheid (langer dan een jaar). Willen we het hoofd bieden aan de uitdagingen uit de studie, dan is een andere aanpak nodig. Een aanpak die preventie, de tijdige opsporing van kanker, begeleiding en re-integratie combineert. Alleen met een gecoördineerde en brede visie is duurzame ondersteuning mogelijk.
Zoom op griepvaccinatie
In België weerspiegelt de griepvaccinatie sociale ongelijkheden: tussen de laagste en de hoogste sociaaleconomische groepen zit tot 20% verschil in vaccinatiegraad volgens de analyse. De griepvaccinatie bereikt ook niet de doelstelling van 75% bij risicogroepen zoals de chronisch zieken, zwangere vrouwen en 65-plussers. Een bijkomende studie toonde ook aan dat gerichte preventie loont: een sensibiliseringscampagne van Helan rond griepvaccinatie bij 65-plussers leidde tot een hogere vaccinatiegraad bij de bereikte ouderen in vergelijking met de controlegroep.
Zoom op antibiotica
Aan de vooravond van de Europese Antibioticadag maakten de Onafhankelijke Ziekenfondsen hoopgevende cijfers bekend over het antibioticagebruik in België. Tussen juli 2024 en juni 2025 kreeg bijna 29,5% van de leden minstens één antibioticum uit de apotheek afgeleverd. Een jaar eerder was dat nog 33,4%. Dat was de sterkste daling in vijf jaar tijd. Een positieve evolutie, maar er is nog werk aan de winkel. Het totale antibioticagebruik ligt nog altijd boven de vooropgestelde doelstelling. De Onafhankelijke Ziekenfondsen riepen daarom op tot een collectieve en duurzame inspanning om de doeltreffendheid van antibiotica te behouden, niet alleen voor ons maar ook voor de toekomstige generaties..
Zoom op gezondheidsdata
Slechts zes op de tien Belgen heeft vertrouwen in de manier waarop hun gezondheidsgegevens worden beheerd en gebruikt. De belangrijkste bezorgdheden zijn cyberveiligheid (47%), onduidelijkheid over het doel van datagebruik (46%) en het gebruik door commerciële bedrijven (32%). Dat bleek uit een enquête, uitgevoerd bij 1.250 Belgen tussen 18 en 75 jaar in het kader van het jaarlijks symposium rond gezondheidsdata..
Zoom op jonge werknemers en arbeidsongeschiktheid
Er werd een uitgebreide studie uitgevoerd over de evolutie van arbeidsongeschiktheid bij jonge werknemers in België tussen 2018 en 2024. De conclusie: 18-tot 34-jarigen worden steeds vaker arbeidsongeschikt verklaard door psychosociale problemen. Die trend zet zich jaar na jaar sterker door. In 2024 was 39% van de nieuwe gevallen van arbeidsongeschiktheid bij 18- tot 34-jarigen gelinkt aan psychosociale stoornissen (burn-out, depressie, stress of angst), tegenover 30% bij oudere werknemers. Dit aandeel is sinds 2018 met bijna 35% gestegen bij jongeren, tegenover 20% bij oudere werknemers. Deze studie schetst dus een uitgesproken generatie-effect dat om actie vraagt..
Focus op lage-emissiezones in Brussel en Antwerpen
In 2025 publiceerde het magazine Environment International een wetenschappelijk artikel over de impact van de lage-emissiezones (LEZ’s) in Brussel en Antwerpen. De Onafhankelijke Ziekenfondsen leidden dit onderzoeksproject in nauwe samenwerking met de KU Leuven, HEAL, VITO, de Belgische Intergewestelijke Cel voor het Leefmilieu en de Universiteit Hasselt.
Belangrijkste resultaten van de studie
- Snelle verbetering van de luchtkwaliteit:de LEZ’s in Brussel en Antwerpen zorgden in amper vijf jaar tijd voor een tastbare verbetering van de luchtkwaliteit.
- Daling stikstofdioxide (NO₂): de vervuiling nam in Antwerpen af met 30% en in Brussel zelfs met
37%. - Unieke vergelijking: voor het eerst werden Belgische LEZsteden verge leken met 17 steden zonder
dergelijke zones. - Sociale impact: de Brusselse LEZ leverde de grootste voordelen op voor de meest kansarme wijken.
Hier daalde de luchtvervuiling sterker (van 33,44 µg/m³ naar 21,69 µg/m³ voor NO₂) en werd de
vervuiling door zwarte koolstof bijna gehalveerd.
Beleid en tools
Naast het wetenschappelijke artikel publiceerden de Onafhankelijke Ziekenfondsen en HEAL in 2025
een policy brief (in het Nederlands, Frans en Engels). Hiermee reikten we concrete aanbevelingen
aan voor regionale, federale en Europese beleidsmakers.
Eind 2025 zetten de Onafhankelijke Ziekenfondsen het Dashboard Luchtkwaliteit in België online. Het
bevat de data over de LEZ’s tussen 2017 en 2023, evenals de vervuilingscijfers per gemeente voor
verschillende pol luenten zoals stikstofdioxide, fijn stof en roet.