Transcriptie podcast: Ergotherapie

Beluister hier deze aflevering. Hieronder vind je de integrale tekst:  

[Muzikale introductie]  

PIET: In deze podcastaflevering duiken we in de wereld van de ergotherapie. Het is een paramedische discipline die mensen helpt om dagelijks dingen zo zelfstandig mogelijk te blijven doen. Denk maar aan zelf je eten klaarmaken, de bus of trein nemen of gewoon zelfstandig in je eigen woning blijven wonen.

Of het nu gaat om revalideren na een ongeval, leren omgaan met een ziekte of de uitdaging van ouder worden, de ergotherapeut helpt om het leven weer werkbaar te maken. En dat is vaak belangrijker dan je denkt.

In deze aflevering van Gezond Gezegd krijgen we antwoorden op de volgende vragen. Hoe kan ergotherapie je helpen om je zelfstandigheid te behouden? Op welke manieren ondersteunt een ergotherapeut je bij wat je nog wel kan? En waarom is de steun van de ziekfondsen zo cruciaal?

Hallo en welkom bij Gezond Gezegd, de podcast van de Onafhankelijke Ziekenfondsen.  

Vandaag nemen we jullie mee in de wereld van ergotherapie. Een discipline die mensen helpt om zo zelfstandig mogelijk te blijven functioneren in het dagelijkse leven.

[Muziek]

Of het nu gaat om zelf je eten klaarmaken, zelfstandig het openbaar vervoer nemen, of in je eigen woning blijven wonen, ergotherapeuten staan klaar om het leven weer werkbaar te maken. We praten vandaag over hun rol, het zorgnetwerk en de link met arbeidsongeschiktheid.

Daarbij kijken we ook naar de steun die ziekenfondsen bieden. Onze gasten zijn Stijn De Baets, hij is voorzitter van Ergotherapie Vlaanderen en Ineke Willems, ergotherapeute bij Helan. Ze brengen niet alleen hun expertise mee, maar ook concrete verhalen uit de praktijk.  

PIET: Dag Stijn.

Goedemorgen. Stijn, laat ons bij jou beginnen. Voor veel mensen is ergotherapie nogal wat onbekend denk ik. Klinkt misschien wat abstract voor mensen die er nog nooit mee te maken hebben gehad. Laat het misschien

eens concreet maken, wat doet een ergotherapeut eigenlijk?  

STIJN: Heel kort samengevat, probeert een ergotherapeut samen met een persoon die er nood aan heeft, dan denk ik aan een persoon die een bepaalde zorgvraag heeft, bijvoorbeeld iemand die moeilijk thuis zelfstandig kan functioneren en dan denk ik zichzelf wassen, bijvoorbeeld. Zichzelf aankleden, zelf een potje koken, zelf een vrijetijdsactiviteit uitvoeren. Wel, die ergotherapeut gaat, een heel belangrijk ding, op basis van de vraag van de persoon zelf, trachten om samen na te denken aan oplossingen of mogelijkheden om zoveel mogelijk in de maatschappij te kunnen participeren of deelnemen. Nu, dat moet niet altijd heel groot en heel breed klinken. Het is soms ook belangrijk om te participeren in de maatschappij bij je thuis, zelf je dingen thuis te kunnen doen, maar evengoed in de vrije tijd of bij gezin, familie enzovoort. Dus kort samengevat, de ergotherapeut ondersteunt u om uw dagelijkse activiteiten te onderhouden, te behouden of te oefenen indien dat nodig is.

PIET: Stijn, er zijn in onze samenleving toch nog wel heel veel mensen die arbeidsongeschikt zijn. Hoe kan een ergotherapeut bijdragen om te komen tot een vlottere terugkeer naar het werk of, laten we zeggen, te komen tot een betere levenskwaliteit?

STIJN: Dat is een bijzonder actuele en relevante vraag die u stelt als u recentelijk de plannen van de federale minister die hiervoor verantwoordelijk is gehoord hebt. Wel, om het heel concreet te maken, denk ik, en denken bij uitbreiding de kennis over ergotherapie, dat er eigenlijk twee opties zijn om vanuit ergotherapie een veld in te zetten op return to work. En dan kunnen we enerzijds onderzoek doen, assessment, naar wat kan een persoon, wat is het arbeidspotentieel van die persoon. En anderzijds kunnen we inzetten op de concrete begeleiding, interventie, therapie, als we dat zo kunnen.

Dat zijn twee belangrijke aspecten, denk ik, waar we als ergotherapeuten kunnen in bijtreden. Als we hier concreet denken aan een persoon die al gedurende een bepaalde tijd afwezig is van het werk, en we zien dat bijvoorbeeld, ik denk aan een metser, die door een ongeval bijvoorbeeld niet meer zijn huidige job kan uitvoeren, wel, dan lijkt het mij in eerste instantie zinvol dat een ergotherapeut kan betrokken zijn in het bepalen van wat kan die persoon wel nog en wat zijn zijn zijn of haar moeilijkheden op het vlak van werk. Dat is in eerste instantie en op basis daarvan kunnen we kijken is er therapie nodig waar een ergotherapeut kan optreden? Kan die ergotherapeut helpen bij het bepalen van misschien wel geschikt werk? Want het is niet direct het verhaal dat die persoon niks meer kan. Misschien kan die persoon geheroriënteerd worden, kan er wat jobcrafting gebeuren binnen hetzelfde bedrijf of binnen een ander bedrijf. Er zijn veel mogelijkheden op het vlak van begeleiding en dat is altijd leuk als daar toch het potentieel eigenlijk gezien wordt van die persoon met al dan niet zijn beperkingen op de arbeidsmarkt.  

PIET: We denken vaak dat ergotherapie enkel voor ouderen is, maar dat klopt niet helemaal. Welke andere groepen en specialisaties zijn er nog?  

STIJN: Ja, binnen ergotherapie spreken we van vier klassieke gebieden waar we binnen werken. Ouderen is er natuurlijk één van en een heel belangrijke groep, maar je werkt ook als ergotherapeut met kinderen, dus jongeren, kinderen, afhankelijk van hoe je ze noemt. Dan heb je ook volwassenen met een fysieke beperking en heb je ook een heel belangrijke rol weggelegd binnen de geestelijke gezondheidszorg. Nu natuurlijk, vandaag de dag zijn er meer innovatieve gebieden. En dan zie je dat er bijvoorbeeld iets dat ik zelf doe, bijvoorbeeld gerechtsexpertise, is een van die zaken die wat nieuw opkomend zijn. Maar zo zijn er nog zaken. Maar klassiek spreken we van vier grote gebieden waar de ergotherapeuten actief binnen zijn.

PIET: Ja, ergotherapie gaat niet enkel over herstel, maar ook over preventie. Je werkt samen met artsen, met sociale diensten en andere zorgverleners. Kun je daar een voorbeeld van geven?

STIJN: Ja, ergotherapeuten, om eventjes te benadrukken, werken nooit alleen. Die geven natuurlijk wel disciplinespecifiek advies en gaan aan de slag met bepaalde zaken. Maar die proberen altijd onder het voorschrift of in een samenwerking met al dan niet de medische discipline en andere disciplines te werken. Als u spreekt over preventie, dan denk ik heel snel aan bijvoorbeeld de preventiediensten binnen grote bedrijven waar dan soms ergotherapeuten advies geven naar hoe iemand bepaalde activiteiten of handelingen op de werkvloer het beste uitvoert.

Maar er zijn ook nog andere gebieden, bijvoorbeeld er zijn bepaalde regio's waar dan men ouderen screent op de mogelijke valrisico's bijvoorbeeld. En dan zie je dat de rol van een ergotherapeut in het voorkomen van vallen, dus het voorkomen van personen die niet meer of moeilijker thuis kunnen blijven wonen, dat dat een heel belangrijke taak is en dan kan het soms heel simpel weggaan over het verwijderen van matjes waar dan we kan overvallen in de woning, het voldoende verlichting van de trap en vele andere dagdagelijks activiteiten waar dan men een heel grote interventie van de gezondheidszorg nadien kan voorkomen door de interventie van de ergotherapeut.

PIET: Laten we nog even de praktische kant voor de patiënt bekijken. Wat kunnen ziekenfondsen betekenen zowel financieel als qua begeleiding.

STIJN: De ziekenfondsen spelen natuurlijk in onze gezondheidszorg een belangrijke rol, ook voor ergotherapie. Er is binnen de meeste ziekenfondsen een zorgshop waar personen dus bepaalde heel concrete hulpmiddelen of ondersteuning kunnen aankopen. Maar ik denk ook wel dat het heel belangrijk is dat de ziekenfondsen de taak van de ergotherapeut kennen en erkennen binnen de verschillende sectoren. En op dit moment moeten we ook eerlijk zijn dat er binnen onze gezondheidszorg een heel beperkte financiering is voor ergotherapie, waar die het sterkste staat, waarmee ik wil zeggen, in de eerste lijn of buiten de institutionele instellingen, waar de ergotherapeut op zijn sterkste is om bepaalde zaken aan te leren. En ik vermoed ook dat de ziekenfondsen in hun herkenning daarvan misschien wel een belangrijke rol kunnen spelen in die toekomstige ontwikkelingen van ergotherapie. En dan denk ik heel concreet aan de grote golf van mensen met een chronische aandoening die op ons afkomt in de komende jaren, maar evengoed denk ik in het verhaal van Return to Work, met een chronische aandoening die op ons afkomt in de komende jaren, maar evengoed denk ik in het verhaal van Return to Work, waar we het daarnet over hadden.  

PIET: Stijn, nog een laatste vraag. Je bent voorzitter van Ergotherapie Vlaanderen. Hoeveel ergotherapeuten zijn er eigenlijk? Heb je daar cijfers rond? En hoe toegankelijk is die zorg eigenlijk? En tenslotte, hoe zetten jullie dan jullie beroep in de picture?

STIJN: Er zijn in Vlaanderen 11.994 ergotherapeuten met een diploma, met een erkend visum. Dus dat wil zeggen dat er zoveel personen kunnen ingezet worden, maar we zien helaas dat er niet zoveel ergotherapeuten in het werkveld actief zijn.

Dus dat is qua cijfers. Wat is belangrijk, denk ik, is dat we ook kijken in welke sectoren die ergotherapeuten werken. En we zien op dit moment dat de grootste deel van de ergotherapeuten in een institutionele sector werkt. Dan denk ik aan ziekenhuizen, revalidatiecentra, revalidatiecentra voor kinderen en volwassenen.

Binnen de mutualiteiten bijvoorbeeld werken ook een aantal ergotherapeuten. Maar, opnieuw ga ik hetzelfde herhalen denk ik hier, waar dat ergotherapeut het meeste in zijn sterkte staat, binnen de context van de persoon met een bepaalde specifieke zorg- en ondersteuningsnood, zien we dat er een heel beperkt aantal ergotherapeuten effectief betrokken is. Dus ik zou daar wel de nadruk willen leggen de komende jaren, om te zien waar kunnen we die ergotherapeuten, laten we het een kat noemen, in de thuiszorg inzetten en daar ook een gepaste financiering voor voorzien. Nu, het is een feit dat we een tienpuntenplan uitgewerkt hebben vanuit de beroepsvereniging voor ergotherapeuten en het inschakelen van die ergotherapeuten in de eerste lijn is een van die actiepunten die we willen benadrukken in de komende jaren.

PIET: Nu we het bredere plaatje hebben besproken met Stijn, willen we nu verder concreet gaan met Ineke Willems, je bent ergotherapeut bij Helan. Dag Ineke.

INEKE: Goedemorgen Piet.

PIET: Je ziet dagelijks hoe ergotherapie het leven van de mensen verandert. We gaan het hebben over hoe leden in contact komen met jullie dienst, hoe jullie samenwerken met andere zorgverleners en je kan ongetwijfeld ons enkele inspirerende praktijkvoorbeelden geven of praktijkverhalen brengen.

Het lijkt misschien vanzelfsprekend, maar hoe weet iemand dat ergotherapie mogelijk is? Hoe komen leden eigenlijk bij jullie terecht?

INEKE: Ja, klanten bereiken ons via allerlei wegen en kanalen. Dat kan voornamelijk extern ook, vanuit de revalidatiecentra, diensten, geriatrie, waar een klant in opname is geweest en waar een terugkeer naar huis gepland staat. Maar ook intern zijn onze schakels heel belangrijk. Dus de collega's van het kantorennetwerk, van het service center, die zetten de voelsprieten open en detecteren noden waarbij ze de leads doorgeven aan onze dienst ergotherapie van het ziekenfonds. Maar uiteraard onze eigen collega's dienst maatschappelijk werk. Dus de maatschappelijke werkers spelen een belangrijke rol in het detecteren van die klantennoden, die behoeften en die geven dan een toeleiding naar ons als ergotherapeuten van de dienst.

PIET: Mooi. Hoe begeleidt Helan hen daarbij?

INEKE:  Helan stelt onze mogelijkheid om het niet te houden op één enkel klantencontact of één huisbezoek, maar wij hebben echt wel de mogelijkheid en de tijd om dat in meerdere contacten te laten verlopen. Dus we gaan echt wel kijken wat heeft de klant nodig, om zodanig die volledige begeleiding van A tot Z te kunnen afwerken. En de dienstverlening is ook helemaal gratis vanuit Helan. Dus dat zijn toch wel de sterktes dat we mogen benadrukken als ergotherapeut vanuit het ziekenfonds.

PIET: Je werkt natuurlijk niet alleen. Hoe verloopt de samenwerking met andere zorgverleners?

INKE: Ja, wij werken zelden tot nooit alleen. Dat is een sterkte van onze samenwerking met andere zorgverleners binnen het thuiszorgnetwerk. Zo kunnen wij in overleg gaan met de thuisverpleging, met de thuiszorg die daar dagelijks of bijna dagelijks aanwezig zijn, om het gebruik van hulpmiddelen aan te leren bijvoorbeeld. Zo vindt er ook overleg tussen de ergo’s van het revalidatiecentrum en de ergo’s van het ziekenfondsplaats die de voorbereiding van de terugkeer naar huis overleggen en waar die overdracht van informatie plaatsvindt.

PIET: Ja, welke soort gevallen zie je het vaakst? Kan je een concreet voorbeeld geven waarbij jouw interventie echt een verschil maakt in het dagelijks leven van een persoon?

INEKE: Ja absoluut, ik ben langs bij een gezin geweest, een man met jong dementie. Hij woont samen met zijn echtgenote op een vrij groot domein en hun tuin is een wandelpark. Haar hobby is voornamelijk tuinieren. Nu zijn symptomen situeren zich voornamelijk op het vlak van oriëntatieproblemen, dus hij is vaak gedesoriënteerd in tijd en ruimte. Wat wil zeggen dat hij begint te dolen en te dwalen in en rondom de woning. Nu die echtgenote kon op geen enkele manier verstaanbaar maken aan haar man waar zij in de tuin aanwezig is. Dus als hij een rustmoment neemt in de dag of in de namiddag, kon zij niet aan hem uitleggen waar zij ging werken in de tuin op dat moment. We hebben dan nagedacht en we hebben het idee gehad om foto's te nemen van herkenbare plekken in de tuin. De tuin is in verschillende compartimenten zoals de visvijver, de moestuin, het kippenhok. We hebben daar foto's van genomen, grote foto's op A4 formaat. Op dit moment gebruikt hij die foto's als hij vertrekt naar de tuin en hij is aan het rusten. Dan legt hij die foto klaar op de salontafel zodanig als hij wakker wordt dat hij die eerste erkenning heeft. En ik heb haar onlangs opgebeld en het is effectief zo dat hij haar kan vinden op de juiste plek in de tuin. Dus dat toont hier eigenlijk dat een ingreep niet altijd groot moet zijn maar dat soms met een hele kleine aanpassing, een hele kleine methodeverandering, dat we echt wel tot een grote impact komen.  

PIET: Ongetwijfeld heb je een verhaal te vertellen, concreet een ontroerend verhaal vaak. Dat laat zien hoe belangrijk jouw rol is als ergotherapeut en hoe de ondersteuning van Helan daar een verschil maakt. Iets dat een verhaal dat luisteraars echt laat voelen wat ergotherapie doet.  

INKEKE: Ja, absoluut. Er is een heel bijzonder verhaal dat me nauw aan het hart ligt en mij altijd zal bijblijven. Het gaat over een jonge vrouw van midden de dertig met diagnose MS. Zij is zorg- en rolstoelafhankelijk. Haar man is haar grootste mantelzorger. Haar voornaamste mantelzorger. Dus hij neemt de grootste zorg op voor haar. Op een dag dat ik daar was op huisbezoek, stelden we vast dat de traplift die geïnstalleerd was eigenlijk niet meer voldoende is. Dus dat was eerder, die traplift is een obstakel geworden in plaats van een toegankelijke oplossing. Die transfers werden heel belastend voor die man. We hebben dan verschillende opties beginnen overwegen en van dat moment tot exact zes maand later is die oplossing gerealiseerd geweest. De garage en de bureau ruimte die op de gelijkvloers waren zijn omgebouwd tot badkamer en slaapkamer. Dus dat is een toegankelijke douche met een douchestoel op wielen, een lavabo waar ze opnieuw kan zitten en zichzelf kan aankijken in de spiegel, een spiegel die lager staat en ook het toilet is volledig aangepast. Dus je kan daar zien, of dat toont toch heel duidelijk, een plek die geassocieerd was met zorg en afhankelijkheid, beperkingen. Dat dat opnieuw een plek van verbinding wordt, een plek waar opnieuw een familiegebeuren plaatsvindt. Want terwijl zij een douche neemt, veilig, vanuit de douchestoel, heeft haar man zijn handen ook vrij om een jong dochtertje te wassen in het bad. Dus je ziet daar opnieuw een moment van samenzijn en dat is toch waar het om draait. Niet alleen die oplossing, die aanpassingen aan die woning, maar die verbinding binnen het gezin, binnen de samenleving.  

PIET: Prachtig verhaal, dank je Ineke. En tot slot, stel je dat iemand twijfelt over de ergotherapie en de steun van het ziekenfonds, wat zou je hem of haar willen zeggen?  

INEKE: Ja, wij komen echt wel op kantelmomenten in het leven van iemand waarbij een persoon dreigt de zelfstandigheid, de veiligheid en zijn plaatsje in de samenleving te verliezen door die beperkingen. En ergotherapie benadrukt niet die beperkingen. We gaan echt kijken wat de mogelijkheden zijn binnen die leefomgeving, wat die mogelijkheden zijn van die persoon. Dus het is een sleutel naar veiligheid, een sleutel opnieuw meer zelfstandigheid, naar vrijheid. Dus ik zou echt zeggen van als je twijfelt, probeer ons toch te contacteren. We kunnen een vrijblijvend gesprek aangaan waarbij we echt die fase kunnen opstarten en samen kijken wat er mogelijk is om opnieuw die vrijheid en zelfstandigheid te bewerkstelligen.  

PIET: Bedankt aan onze gasten.  

STIJN: Graag gedaan. Dank je wel voor de kans om de job te kunnen belichten. Veel plezier. Het was super om eens over de rol van de ergotherapeut in alle openheid te kunnen spreken. Dank je wel.  

INEKE: Dank je wel.  

PIET: Ergotherapie, dat is nu duidelijk, draait rond de mens achter de zorg en met een goed gecoördineerde aanpak, gesteund door ziekenfondsen en het medicijnnetwerk, helpt het de mensen hun zelfstandigheid te behouden en complicaties te voorkomen. Wil je meer weten? Neem contact op met ziekenfonds of bekijk de shownotes van deze podcast voor meer informatie rond ergotherapie.