Als infectieziekte heeft COVID-19 een zware impact gehad op de samenleving, en met name op onze gezondheidszorg. Deze pandemie heeft ook duidelijk gemaakt hoe belangrijk het is om de preventieve acties tegen infectieziekten te versterken. Ook is gebleken dat het noodzakelijk is om snel de juiste strategieën, informatie- en ondersteuningstools te kunnen inzetten. De COVID-19-situatie toonde ook aan dat zelfs in tijden van gezondheidscrisis zowel de continuïteit van de zorg als preventie (vaccinatie, kankeropsporing, enz.) prioritair waren. 

Dit zijn de preventiedomeinen waar volgens de Onafhankelijke Ziekenfondsen aandacht aan moet worden besteed.

Ontwikkeling van sensibiliserings- en informatiecampagnes

Sensibilisering rond hygiëne en de veiligheidsmaatregels

De algemene sensibiliseringscampagnes om eenvoudige en toegankelijke hygiëne- en preventiemaatregelen uit te leggen, moeten worden versterkt.

Hiervoor kan een coherente en systematische strategie worden uitgewerkt in scholen, bedrijven, winkels, openbare gebouwen, sportclubs, ... Bepaalde tools die tijdens de gezondheidscrisis zijn ontwikkeld, kunnen op een duurzame manier worden gebruikt. Het is ook belangrijk om hier strategieën op het vlak van gedragswetenschappen in op te nemen.
Tot slot moeten de preventieboodschappen en -acties aangepast worden tot ze begrijpelijk en toegankelijk zijn voor alle lagen van de bevolking. 

Sensibilisering van een gezonde levensstijl

Tijdens de COVID-19-crisis werd duidelijk dat het virus zwaarlijvige mensen harder trof, omdat ze meer kans hadden om ernstige vormen van de ziekte te ontwikkelen. Het is al lang bekend dat obesitas ook kan leiden tot andere gezondheidsproblemen zoals diabetes type 2, hart- en vaatziekten, bepaalde kankers, ...

De context heeft opnieuw aangetoond dat de strijd tegen obesitas en lichamelijke inactiviteit een prioriteit is in termen van preventie en dat het belangrijk is om op dit gebied te investeren door een actieplan op poten te zetten met een multidimensionale aanpak. Het voorkomen van overgewicht maakt deel uit van een globalere aanpak. Meer dan ooit moeten er inspanningen worden geleverd om een gezonde levensstijl te promoten die, naast de strijd tegen alcohol en tabak, mensen ook aanmoedigt om gezondere eetgewoonten aan te nemen en meer te bewegen. Er moet ook worden geïnvesteerd in toegankelijke groene ruimtes in verstedelijkte gebieden. Zo worden de inwoners gestimuleerd om (tijdens gezondheidscrises) op een veilige en gezonde manier buiten te bewegen, waardoor de fysieke en mentale gezondheid en het welzijn worden verbeterd.

Deze sensibilisering van een gezonde levensstijl moet al vroeg in het onderwijs aan kinderen worden bijgebracht, zowel op school als in een recreatieve omgeving.

Begeleiding van het verplegend personeel

De opleiding en sensibilisering van het gezondheidspersoneel, voornamelijk in de eerstelijnsgezondheidszorg en de gezondheidsinstellingen, moet verder worden versterkt, waarbij de nadruk moet liggen op hygiëne, desinfectie en algemene systemen voor de preventie en bestrijding van infecties.

Het is duidelijk dat het in de toekomst van cruciaal belang is om gezondheidswerkers voldoende test- en opsporingscapaciteit en beschermende uitrusting te bieden.

Vaccinatie promoten

In het kader van COVID-19 is het bijzonder belangrijk om aandacht te besteden aan de opvolging van de geplande vaccinaties op verschillende levensmomenten, met name via de consultaties van Kind & Gezin. Het is belangrijk te voorkomen dat de gezondheidscontext leidt tot uitstel of het niet opvolgen van het vaccinatieschema, met het risico van uitbraken van ziekten die met behulp van vaccins kunnen worden voorkomen.

Ook moet men het publiek blijven bewustmaken over vaccinatie in het algemeen door begrijpelijke en op maat gesneden informatie te verstrekken. Het doel is om de vaccinatiegraad te verbeteren en een duidelijk antwoord te bieden op onjuiste informatie van de anti-vaccinatielobby.

Wat de vaccinatie tegen de seizoensgriep 2020-2021 betreft, zijn de nieuwe aanbevelingen van de Hoge Gezondheidsraad in het kader van COVID-19 onvermijdelijk. Gepaste communicatie over de prioritaire groepen en de voordelen van vaccinatie zal nodig zijn om overbelasting van het gezondheidssysteem te voorkomen. Een van de prioriteiten is het versterken van de vaccinatie van het gezondheidspersoneel tegen de griep.

Voor COVID-19 gaat de zoektocht naar een vaccin voort. Het zal nog belangrijker zijn om het publiek te informeren en bewust te maken van het nut, de doeltreffendheid en de mogelijke negatieve effecten van dit vaccin. Dit kan alleen door altijd betrouwbare en actuele informatiebronnen aan te bieden. 

Verschillende enquêtes onderzoeken de houding van burgers ten opzichte van vaccinatie, met het oog op de toekomstige ontwikkeling van een vaccin tegen COVID-19. Die houding bij het grote publiek moeten we blijven meten en indien nodig moeten we starten met aanvullende en aangepaste bewustmakingsacties.

Opsporingsprogramma's behouden

Als gevolg van de richtlijnen van de overheid in de strijd tegen de COVID-19-pandemie werden de opsporingsprogramma’s van kanker tijdelijk opgeschort. Het Kankerregister [1] heeft in maart en april een aanzienlijke daling van het aantal kankerdiagnoses vastgesteld (tot 44 % ten opzichte van april 2019). Naast de opsporing werden er tijdens de COVID-19-crisis ook heel wat verzorging en medische onderzoeken uitgesteld.

Bij colorectale kanker is de diagnose met 48 % gedaald bij mannen en 55 % bij vrouwen. De diagnose van borstkanker toont een daling van 48 % voor alle leeftijden. Voor baarmoederhalskanker is de daling het kleinst, met 20 % voor alle leeftijdsgroepen[2]. Vanaf half april werd al een toename in de diagnoses waargenomen.

 

Het valt dan ook te verwachten dat deze opschorting van de opsporingen een negatieve impact zal hebben op de verschillende kankerstatistieken (bv. morbiditeit) in België, hoewel de impact op de volksgezondheid pas op langere termijn kan worden bestudeerd. Bij een toekomstige kritieke gezondheidssituatie is het dan ook raadzaam om de opsporingsprogramma's niet te onderbreken.

 
Toegang tot psychologische bijstand verzekeren

Tele-Onthaal meldde een verdubbeling van de oproepen over eenzaamheid, waaruit blijkt dat er sprake is van geestelijke en fysieke uitputting. Het is inderdaad duidelijk dat langdurige of chronische eenzaamheid kan leiden tot lichamelijke en psychische klachten.

Vroegtijdige opsporing van psychische problemen is daarom cruciaal. Er moet dan ook worden gezorgd voor versterking van en een betere toegang tot oplossingen voor psychosociale ondersteuning. In de loop van de crisis hebben twee maatregelen de toegankelijkheid verbeterd. De terugbetaling van raadplegingen op afstand is ingevoerd (eerstelijns psychologische verzorging, psychiatrische of psychotherapeutische opvolging). Kort daarna werd de terugbetaling uitgebreid tot jongeren onder de 18 jaar en 65-plussers voor eerstelijns psychologische verzorging (psycholoog of klinisch orthopedagoog). In september is een overleg met de sector gestart om te bepalen hoe de extra 200 miljoen euro die het parlement voor geestelijke gezondheidszorg heeft toegekend, gebruikt moet worden.

In de thuiszorg, woonzorgcentra, instellingen voor gehandicapten en ziekenhuizen is er behoefte aan meer ondersteuning en opleiding voor mantelzorgers en informele hulpverleners op vlak van geestelijke gezondheidsproblemen.