De kracht van ‘patient empowerment’ (Artsenkrant, 31.01.2012)

Een stijgende levensverwachting, meer chronische pathologie, een explosie aan technologische innovaties, tekort aan zorgverleners, krappe budgetten… Het model en de financiering van de gezondheidszorg staan erg onder druk. Brengt ‘patient empowerment’ de oplossing? En waarvoor staat dit begrip precies? De Onafhankelijke Ziekenfondsen organiseerden vorige week een symposium over dit thema.

In een zoektocht naar de meest geschikte Nederlandstalige term voor ‘patient empowerment’, schoof dokter Jan Van Emelen (directeur Innovatie Onafhankelijke Ziekenfondsen) het begrip ‘zorgredzaamheid’ naar voren. Het komt er volgens Jan Van Emelen op neer kracht te geven aan de patiënt, zodat hij zelf dingen kan beslissen die zijn levenskwaliteit en zijn gezondheid beïnvloeden. "Responsabiliseren betekent echter dat de patiënt de nodige inzichten, de nodige instrumenten, de nodige beslissingsruimte krijgt." De huidige technologie maakt veel mogelijk.

"Patiënten kunnen zichzelf screenen, zichzelf monitoren, ingrijpen in hun zorgproces." Een schitterende evolutie, aldus Van Emelen, "die we graag ondersteunen door patiënten correcte informatie, begeleiding en coaching aan te bieden, en een nieuwe elektronische omgeving die hem in staat stelt hun gezondheid te bevorderen. Om die taak te realiseren werken we graag met de betrokken partners: de patiëntenverenigingen in de eerste plaats, maar ook de artsen, apothekers, ziekenhuizen en de industrie."

 PMD en @dvice

Joris Wille (software4Family) stelde tijdens het symposium het Persoonlijk Medisch Dossier (PMD) voor. Het laat Jan met de pet toe zijn gezondheid – of althans een aantal aspecten ervan zoals bloeddruk, suikerspiegel, lichaamsgewicht… – op regelmatige tijdstippen te meten. Automatische koppeling en overdracht van meetwaarden vanuit verschillende toestellen zorgen voor een eenvoudige centralisatie van de gegevens. De patiënt kan ze meenemen naar zijn arts die op basis daarvan adviezen kan geven of een eventuele behandeling kan sturen. Nog een paradepaardje van de technologische evolutie is @dvice, een vernieuwend communicatieplatform waarbij de arts zijn patiënt via een beveiligd webplatform toegang verleent tot praktische en relevante informatie over zijn gezondheid, zijn aandoeningen en behandelingen. Het systeem is toegankelijk voor artsen via een beveiligde internettoegang, en voor huisartsen rechtstreeks vanuit de software die hun patiëntendossiers beheert. @dvice is gratis voor arts en patiënt en wordt gefinancierd door partners (ziekenfondsen, zorginstellingen, farmaceutische bedrijven) die informatie ter beschikking stellen. Een wetenschappelijk comité, waarin artsen en patiëntenverenigingen vertegenwoordigd zijn, waakt over de inhoud.

Risico’s van responsabilisering

Tijdens een aansluitend panelgesprek polste moderator Jan Van Emelen hoe artsen (vertegenwoordigd door Dr. Roland Lemye, Bvas), de overheid (vertegenwoordigd door Dr. Pierre Bonte, Riziv) en de farmaindustrie (vertegenwoordigd door Dr. Vlad Hogenhuis, MSD) de evolutie naar een nieuw zorgmodel en het concept van ‘patient empowerment’ zien. Roland Lemye pleit voor een progressieve evolutie naar een nieuw financieringsmechanisme, vertrekkend vanuit een overlegcultuur. Voorts meent hij dat de arts in een nieuw zorgmodel zich vooral moet focussen op zijn strikt medische rol en andere taken eventueel delegeren. De industrie toont zich van haar kant bereid haar expertise – het meten van impact van medicijnen op de levenskwaliteit, het maken van budget - impactmodellen… – ter beschikking te stellen van andere actoren in het veld. Op de vraag of de overheid wil investeren in deze zorgvernieuwing, benadrukte Pierre Bonte het belang van hyperperformante communicatiemogelijkheden die de zorgactoren moeten ontlasten, en van ICTondersteuning hierin. Tevens wees hij erop – onder meer refererend aan e-Health – dat het Riziv daar heel veel in investeert.

En de patiënt?

Grote afwezige in het panel waren de patiënten zelf, om wie het eigenlijk gaat. Hun vertegenwoordigers kregen wel het woord vanuit het publiek. Natuurlijk vinden zij de rol van de patiënt in een nieuw zorgmodel essentieel. En de verantwoordelijkheid die de patiënt krijgt ook. Anderzijds zijn er grenzen en moeten we erover waken dat patiënten uiteindelijk niet zelf verantwoordelijk gesteld worden voor de ziekte waarmee ze kampen. Ook patiënten informeren is volgens de patiëntenverenigingen prima. Maar de patiënt te veel informatie geven en hem bijvoorbeeld eigenaar maken van alle gegevens, van zijn persoonlijk medisch dossier, is volgens sommigen misschien toch een brug te ver. "Te veel informatie kan tot een overload leiden waarbij je het gewenste effect mist", zei Vlad Hogenhuis. En je moet patiënten ook beschermen, klonk het. Als een verzekeringsmaatschappij bijvoorbeeld patiëntengegevens opvraagt, kun je dat als arts weigeren. Maar zal ook de patiënt op zijn strepen staan wanneer de verzekeraar aan hem rechtstreeks die vraag stelt… Veel stof om over na te denken.

Heidi Van de Keere